У кожнага з нас ёсць месца, дзе нарадзіўся і вырас. Гэта і бацькоўская хата, і запаветны куток, дзе чакаюць блізкія, а можа і не чакаюць, калі засталіся толькі крыжы на могілках. Гэта ўсё тое, што мы завем сваёй малой радзімай. Для мяне – гэта вёска Яўсеевічы Глускага раёна.
Тут нарадзіліся і пражылі жыццё мае бацькі, дзед і прадзед. Тут нарадзілася і вырасла я.
Гістарычны летапіс вёскі Яўсеевічы пачынаецца з падання: у далёкія часы, калі будавалі шлях ад Масквы да Варшавы, сярод працаўнікоў былі два дзесятнікі Сымон і Яўсей. За добрую працу ім было дазволена пабудаваць сябе хаты на абодвух берагах ракі Пціч. Так пачаліся вёскі Яўсеевічы і Сіманавічы. А ўвогуле вёска Яўсеевічы вядома з XVI стагодзя. У 1593 годзе Глуск-Пагарэлы з вёскамі Яўсееевічы і Сіманавічы купіў у князя Палубінскага Крыштоф Радзівіл Пярун.
На беразе ракі, што бяжыць да сваёй сястры Прыпяці, растуць вербы і свае доўгія косы мыюць у чыстай вадзе. Яшчэ нядаўна рака была глыбокая і багатая рыбай. Пасля вайны па ёй сплаўлялі бярвенні. А зараз яна змялела і зарастае цінай.
Вакол маёй вёскі, куды ні кінь вокам, – лес. Лясныя абшары цягнуцца на дзесяткі кіламетраў і падступаюць ушчыльную да двароў. Памятаю, як зусім малой хадзіла з бацькамі па ягады і грыбы. А яшчэ побач з вёскай былі балоты, і пасля завейных зім вясной заўсёды была вялікая паводка. Вада падыходзіла да самых хат.
Пакосы былі толькі балотныя, і сенажаць на іх можна было весці толькі ў час, калі яны замярзалі. Для сваіх патрэб кожная гаспадарка займалася ільнаводствам, бо з ільну гаспадыні шылі вопратку. Нялёгкім было жыццё, аднак людзі ў думках і малітвах да богу спадзяваліся на лепшую долю для сябе і сваіх дзяцей. Але прыйшло 22 чэрвеня 1941 года, і на раку Пціч упалі першыя бомбы. Пачалася вайна, з якой не вярнуліся 54 маіх аднавяскоўца. У памяць аб іх у вёсцы ўзведзены помнік з прозвішчамі загінуўшых. А побач – яшчэ чатыры магілы невядомых воінаў.
Пасля вайны засталося шмат удоў і асірацелых. А іх у той час у кожнай хаце было па 2-4 дзіцяці. І тыя жанчыны з падлеткамі аднаўлялі нашу вёску, працавалі за сябе і сваіх загінуўшых блізкіх.
Калі я была маладзейшая, не сумавала аб тых мясцінах, дзе нарадзілася і вырасла. А калі ўжо прайшла значная частка жыцця, то часцей у думках і наяве вяртаюся туды, дзе прашло дзяцінства, дзе бацькава хата. Яна была пабудавана прадзедам дзесьці ў 1910 годзе. У ёй жылі сем’і прадзеда, дзеда, бацькі. Хата двойчы пераносілася на іншыя месцы, зусім старыя бярвенні замянялі на новыя. У вайну побач з хатай выбухнула бомба, і па сённяшні дзень у старых бярвеннях можна знайсці яе аскепкі.
Калі прыхожу на бацькоўскі двор, здаецца сэрца ад хвалявання вось-вось выскачыць. Удыхаю водар чаромхі і бэзу, што растуць пад вокнамі, гляжу на парог і чакаю, чакаю, калі выйдуць бацькі. Але ўжо не сустрэне матуля і не абдыме ля парога, не пацалуе, не напячэ ранкам у печы аладкаў. Не сустрэне і бацька.
Засталіся толькі ўспаміны. Успаміны дзяцінства, як па вечарах распальвалі невялікае вогнішча і смажылі на ім сала, якое потым елі ў прыкуску з чорным хлебам, прапітаным тлушчом са шкваркі, і бульбу, запечанную ў гэтым жа вогнішчы.
Успаміны аб тым, як раніцай маці будзіла нас у школу, а на стале ўжо чакала патэльня з яечней і блінамі. І як не хацелася пакідаць цёплы ложак, асабліва зімой.
Успаміны аб тым, як з малалетства дапамагалі бацькам па гаспадарцы. У нашай сям’і было чацвёра дзяцей, і ўсе хатнія справы мы рабілі па чарзе. Улетку ўсе разам з бацькамі нарыхтоўвалі сена, апрацоўвалі агароды і нават працавалі ў саўгасе, каб зарабіць крыху грошай.
На канікулах вясковыя дзеці не адпачывалі ў піянерскіх лагерах. Мы праходзілі аж цэлы месяц практыку ў школьным працоўным лагеры.
У юнацкім узросце вечарамі бавілі час у клубе – звычайнай вясковай хаце, якая пасля вайны была канфіскована ў паліцая. Летам тут кожны дзень былі танцы. У клуб прывозілі кіно, і калі дэмастравалі індыйскія фільмы, то не ўсім гледачам нават хапала месца.
У клубе праходзілі партыйныя сходы, пасяджэнні народнага суда, школьныя бацькоўскія сходы, на якія прыязджалі настаўнікі з Завалочыцкай сярэдняй школы, і расказвалі ўсёй вёсцы пра дасягненні і паводзіны кожнага вучня. І ўся вёска ведала, хто з дзяцей як вучыцца.
Вясковая моладзь у клубе ладзіла для землякоў канцэрты. А калі ў вёсцы гулялі вяселлі, то ў клубе збіраліся ўсе жыхары Яўсееевіч – і старыя, і малыя. А бацькі маладых абавязкова прыносілі ў клуб пачастункі для аднавяскоўцаў.
Потым моладзь паступова пачала ад’язджаць у гарады, і вёска, а разам з ёй і наш клуб, апусцелі. Нам хацелася вырвацца ад бацькоўскай апёкі, хацелася самастойнасці, хацелася жыць у гораде і мець лепшую долю. І ў нас гыта атрымалася. Але зараз усе часцей у думках і снах, а то і наяве мы вяртаемся ў бацькоўскую хату, у сваю вёсачку, да сваіх каранёў.
Ірына ШЫМЧЫК,
старшы майстар кіравання тэхнічнага кантролю
АТК па ЗМШ.
